Szlak Fortyfikacji Mazurskich


Długość: 438,00 km
Znak / kolor: szlak oznakowany
Trasa szlaku: Reszel - Kętrzyn - Gierłoż - Mamerki - Węgorzewo - Pozezdrze - Kruklanki - Gołdap - Stańczyki - Wydminy - Giżycko - Orzysz - Pisz - Jeże - Ruciane-Nida - Mikołajki – Ryn

Poza licznymi jeziorami i rozległymi lasami w województwie warmińsko–mazurskim są inne obiekty, które powinny zainteresować turystę. Przynajmniej tego z historycznym zamiłowaniem. Samochodowy Szlak Fortyfikacji Mazurskich poprowadzi go przez staropruskie grodziska, średniowieczne zamki, mury obronne czy fortyfikacje polowe z czasów I i II wojny światowej. Pagórkowate ukształtowanie terenu i warunki naturalne sprzyjały ich powstawaniu.

Cały szlak liczy 438 km, ale można go pokonać dzieląc na mniejsze odcinki. Jest to jeden z czterech turystycznych szlaków drogowych, wytyczonych przez Samorząd Województwa Warmińsko-Mazurskiego w ramach dofinansowanego przez Unię Europejską projektu „Znakowanie turystyczne regionu Warmii i Mazur".

Podążając szlakiem fortyfikacji, odwiedzimy m.in. Wilczy Szaniec w Gierłoży, czyli główną kwaterę Adolfa Hitlera w latach 1941-44. Stąd dowodził on wojskami atakującymi ZSRR, tutaj też w lipcu 1944 r. doszło do najsłynniejszego zamachu na jego życie. Niedaleko od Gierłoży znajdują się Mamerki. Znajdowała się tu Kwatera Główna Niemieckich Wojsk Lądowych. Atrakcją jest tu 30 niezniszczonych żelbetowych schronów zbudowanych w latach 1940-44.

Po zwiedzeniu w Węgorzewie zamku krzyżackiego, kierujemy się do wsi Pozezdrze. W lesie, przy szosie prowadzącej do Giżycka, znajduje się Kwatera polowa Heinricha Himmlera, w skład której wchodziło 9 obiektów. Bunkier samego szefa SS zachował się w dobrym stanie.

W Stańczykach znajdują się dwa monumentalne wiadukty linii kolejowej Gołdap-Żytkiejmy. Są udostępnione do zwiedzania, a przejście nimi (mają wysokość 36 m) nad doliną rzeczki Błędzianki będzie niezapomnianym przeżyciem.

Etapem szlaku jest również twierdza Boyen w Giżycku. Została zbudowana w kształcie gwiazdy pomiędzy jeziorami Kisajno i Niegocin. Twierdza powstała na rozkaz króla pruskiego Fryderyka Wilhelma IV w latach 1844–56 i miała bronić dostępu do państwa pruskiego od wschodu. Skutecznie zatrzymała marsz wojsk rosyjskich w 1914 r.

W Orzyszu, do którego dojeżdżamy po opuszczeniu Giżycka, zachował się XVI-wieczny kościół p.w. Matki Bożej Szkaplerznej oraz cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej. W okresie PRL w mieście stacjonował słynny wojskowy 7 Oddział Dyscyplinarny. Trasa wiedzie dalej przez Mikołajki, uznawane za żeglarską stolicę Polski i kończy się w Rynie. Można tu obejrzeć XIV-wieczny zamek krzyżacki oraz zobaczyć unikatowy już na naszych terenach wiatrak holenderski.

Co ciekawe, w Reszlu, gdzie zaczyna się trasa szlaku, miał miejsce ostatni w Europie przypadek spalenia czarownicy na stosie. Z kolei we wspomnianej wcześniej Gierłoży warto odwiedzić Park Miniatur Warmii i Mazur, gdzie można zobaczyć w pomniejszeniu najważniejsze zabytkowe budowle regionu.

https://mazury.travel/Poznawaj_i_odkrywaj-Szlaki_turystyczne-Drogowe/1781/Szlak_Fortyfikacji_Mazurskich

 

Szlak Frontu Wschodniego I Wojny Światowej

 

Długość: 580 km

Znak / kolor: szlak oznakowany

Trasa szlaku: Kanigowo – Nidzica – Działdowo – Stębark – Olsztynek – Wielbark – Szczytno – Ruciane-Nida – Mikołajki – Giżycko – Węgorzewo – Gołdap – Olecko – Ełk – Orzysz – Pisz – Biała Piska – Prostki

Szlak został wytyczony z okazji stulecia wybuchu I wojny światowej i przebiega przez tereny ośmiu województw. Jego część w województwie warmińsko-mazurskim liczy ok. 580 km i łączy południowe krańce regionu (okolice Działdowa, Nidzicy i Wielbarka) z Krainą Wielkich Jezior Mazurskich, krańcami północnymi (Gołdap) i Pojezierzem Ełckim.

Trasa przebiega przez miejsca związane z działaniami wojennymi w dawnych Prusach Wschodnich, w szczególności z bitwą pod Tannenbergiem i kampaniami w rejonie Wielkich Jezior Mazurskich, które przyniosły zwycięstwo stronie niemieckiej. To pierwsze starcie rozegrało się w pobliżu miejsca bitwy pod Grunwaldem z 1410 r., co skwapliwie wykorzystała wojenna propaganda, ukazując nową bitwę jako rewanż za porażkę sprzed wieków.

Szczególną rolę w obronie Mazur przed wojskami rosyjskimi odegrała Twierdza Boyen w Giżycku, wybudowana w latach 1844-56. Stanowiła ona centralny element Giżyckiej Pozycji Polowej, ukończonej w 1917 r., na którą składało się 255 umocnień zabezpieczających przesmyki pomiędzy jeziorami. W okolicy miasta zachowały się pozostałości niektórych spośród tych fortyfikacji. Innym przykładem połączenia budowli obronnych z uwarunkowaniami naturalnymi jest Pozycja Jezior Mazurskich usytuowana na linii Bogaczewo – Mikołajki – Ruciane-Nida.

Oprócz pól bitew i pozostałości fortyfikacji, szlak pozwala również odwiedzić liczne cmentarze wojenne i kwatery żołnierskie na cmentarzach cywilnych, zobaczyć tablice upamiętniające poległych, obeliski i pomniki związane z okresem I wojny światowej. W mniejszych miejscowościach zlokalizowane są zazwyczaj właśnie tego rodzaju obiekty. To wszystko sprawia, że podróżowanie szlakiem stanowi połączenie przygody z nauką i refleksją. Umożliwia ono także poznanie zabytków architektury z dawniejszych czasów, walorów przyrody i współczesnych atrakcji Mazur.

Warmińsko-mazurska części szlaku zaczyna się w Kanigowie, gdzie na elewacji gotyckiego kościoła znajduje się obelisk ku czci mieszkańców wsi poległych w latach 1914-18. Pierwszym miastem na trasie jest Nidzica, w której zachował imponujący zamek krzyżacki, a kolejnym Działdowo – z elementami zamku, kościołem pw. Podwyższenia Krzyża Świętego i ratuszem mieszczącym m.in. Interaktywne Muzeum Państwa Krzyżackiego. Przez kolejne miejscowości docieramy do Frygnowa, gdzie znajdowało się stanowisko dowodzenia bitwą tannenberską, i do samego Stębarka (niem. Tannenberg), od nazwy którego wzięła miano ta batalia, rozegrana 23-31 sierpnia 1914 r. w trójkącie Olsztynek – Nidzica – Dąbrówno.

Przez bogate w wojenne pamiątki Mielno docieramy do Olsztynka, gdzie możemy odwiedzić przebudowany zamek, Muzeum Budownictwa Ludowego z Parkiem Etnograficznym i Salonem Wystawowym urządzonym w dawnym kościele ewangelickim. W okolicy pobliskiej leśniczówki Jagiełek pozostały ślady zniszczonego mauzoleum bitwy pod Tannebergiem (z lat 1924-27). Pamiątką po mauzoleum jest kamienny lew ustawiony przed olsztyneckim ratuszem. Mijając kolejne wsie, docieramy do Wielbarka, nieopodal którego (leśniczówka Karolinka) ustawiono pomnik upamiętniający domniemane miejsce śmierci gen. Samsonowa dowodzącego w bitwie wojskami rosyjskimi.

Następne miasta na szlaku to Szczytno (warto tu zobaczyć: ruiny zamku krzyżackiego, Muzeum Mazurskie, kirkut) i Ruciane-Nida, gdzie zachowały się trzy bunkry wieżowe węzła obrony Pozycji Jezior Mazurskich w okolicach śluzy Guzianka. Przez Uktę docieramy do kuszących atrakcjami Mikołajek, wokół których znajdziemy pozostałości fortyfikacji.

Kolejny etap szlaku wiedzie do Giżycka – miasta najbogatszego w ślady I wojny światowej. Oprócz miejsc pochówku, jest to kościół pw. św. Brunona z 1938 r. – pierwotnie poświęcony pamięci niemieckiego czynu wojennego, a przede wszystkim Twierdza Boyen. Ten artyleryjski fort zaporowy odegrał kluczową rolę podczas dwóch bitew nad jeziorami mazurskimi (8-15 sierpnia 1914 r., 7-18 lutego 1915 r.), m.in. jako punkt oporu.

Przez Pozezdrze (kwatera Heinricha Himmlera z czasów II wojny światowej) docieramy do Węgorzewa (kościół pw. św. Piotra i Pawła, Muzeum Kultury Ludowej), gdzie znajduje się m.in. cmentarz wojenny, malowniczo położony nad jeziorem Święcajty. Po minięciu szeregu wsi docieramy do uzdrowiskowej Gołdapi z wieloma miejscami żołnierskich pochówków, a potem do Olecka. W tym mieście zachował się okazały pomnik z 1927 r. upamiętniający I wojnę światową. Ma on formę kamiennej półrotundy, a obecnie wykorzystywany jest jako element parkowego amfiteatru.

Dalej szlak wiedzie do Ełku (kościół pw. św. Wojciecha i Najświętszego Serca Pana Jezusa), gdzie pamiątką czasów Wielkiej Wojny jest m.in. Ełcka Kolej Wąskotorowa. Na dalszej trasie wiodącej w kierunku Orzysza znalazły się m.in.: Garbnik z pomnikiem poświęconym poległym mieszkańcom parafii – największym tego rodzaju w regionie, Staświny ze schronem Giżyckiej Pozycji Polowej na Świętej Górze i Miłki z XV-wiecznym kościołem, którego witraż przedstawia maszerujących żołnierzy niemieckich.

Z Orzysza jedziemy do Pisza (kościół pw. św. Jana Chrzciciela, Dom Królewski, Muzeum Ziemi Piskiej, pozycje Piskiej Pozycji Ryglowej). Przed opuszczeniem województwa szlak biegnie jeszcze m.in. przez Białą Piską i Kosinowo (cmentarz ariański). W Prostkach opuszcza region, a unikalnym zabytkiem jest tutaj słup graniczny z 1545 r., ustawiony w miejscu styku ówczesnych granic Korony, Litwy i Prus.

Dla upamiętnienia wydarzeń I wojny światowej co roku na polu bitwy tannenberskiej w okolicach Kozłowa oraz na terenie giżyckiej twierdzy organizowane są inscenizacje historyczne z udziałem setek rekonstruktorów.

https://mazury.travel/Poznawaj_i_odkrywaj-Szlaki_turystyczne-Drogowe/3949/Szlak_Frontu_Wschodniego_I_Wojny_Swiatowej

 


Starostwo Powiatowe w Węgorzewie

Realizacja: IDcom-jst.pl